Arada sırada bakıyorum çevreme... Hayatımda bu kadar mal bir cümle daha kurduysam ne olayım, arada sırada bakıyorum çevreme ne lan? Normalde nereye bakıyorsun yarrak? Neyse, abi (bugün konuya hiç giremeyeceğiz galiba ama bu abinin normalde ağabey diye yazılmasının gerekmesi durumu beni çok geriyor.) insanlar görüyorum işte çevremde, diyorlar kapitalizm böyle kötü, kapitalizm şöyle kötü. Ki bunların arasına zaman zaman ben de giriyorum, e tabii üzüm üzüme baka baka karar diye boşuna dememişler. Sanatçılara bakıyorum, burada kapitalizmi eleştirdim, şurada bunu düdükledim. Kapitalizm şöyle etti böyle oldu. Ama artık buna dur demenin vakti geldi!
Nedir kapitalizm? Öncelikle güzel bir tanım girelim de ne olduğuna dair sonra konuşuruz:
Kapitalizm: "Üretim araçlarının sahipliğinin ve denetiminin kârını ençoklamak amacındaki özel kesimin elinde olduğu, özel mülkiyet, girişim özgürlüğü, seçim özgürlüğü, iktisadi rasyonellik, sınırlı devlet ve serbest rekabete dayalı iktisadi ve sosyal sistem."
Kapitalizm neyi benimser? Serbest piyasa ekonomisini. Serbest Piyasa Ekonomisi nedir? Şimdi oraya geleceğiz. Kapital düzende benimsenen serbest piyasa ekonomisinin teknik literatürde adı "Neoclassical Economics" yani "Neoklasik İktisat"'tır. Neoklasik iktisadın teknik tanımı ise şu şekilde yapılır; "Economics is the science that studies efficient allocation of scarce resources between alternative uses." yani "Mal ve hizmetlerin üretimi, dağıtımı, tüketimi ve bölüşümüyle ilgili sosyal bir bilim dalı. 2. Sınırsız insan gereksinmelerinin karşılanmasında kıt kaynakların alternatif kullanımlar karşısında karar verme ve seçim yapma yollarını inceleyen sosyal bir bilim dalı."
Şimdi olaya "Thorstein Veblen" bahsederek hiç girmeyeceğim yoksa işi bitiremeyeceğiz. Ama kişisel sempatimden ötürü ne yazık ki "Adam Smith"'i atlayamayacağız. Adam Smith kimdir? Adam Smith "Free Market" olayında, "Invisible Hand"'i ortaya atarak, devletin neden iktisatta rol almasına gerek olmadığını açıklamaya çalışmış bir amcamızdır. Sokucam her tarafı da tanım doldurduk ama "Invisible Hand" önemli. Invisible Hand gereceği; "Behaviour or economic actions at self interested people create an order and this order is good for everyone."
Yani bu sistemde eğer herkes kendi ekonomik çıkarlarının peşinden koşarsa bu bir düzen sağlar ve bu düzen herkes için en iyisidir. Nasıl oluyor? Temelde mantık basit ve çok geçerli ama işte insana insan dememizi sağlayan bazı değişik, obsesif özellikler bunun bugün uygulanabilitesinde sorunlara yol açıyor. Ve hatta yozlaşmış bir sistem olarak senin benim dilimize düşürüyor. Düz mantıkta incelersek; misal bizim bir köyümüz var, köyümüzün ticari hareketleri gereği, eksikliğini hissettiği 2 madde göze çarpmakta. Domates ve patates. Ve benim bir miktar ekebileceğim toprağım var. Hasan'ın da bir miktar ekim yapabileceği bir toprağı var. Ve ben köyün ihityaçlarını ve çıkarlarımı gözetip domates ekmeye karar veriyorum, bu durumda Hasan da domates ekerek pazarı zora sokmamaya karar veriyor ve benim çıkarım için değil, kendi çıkarları için patates ekmeye karar veriyor. Bu durumda devletin insanlara müdahale ederek ekonomiyi düzenlemesine, kotalara, kısıtlamara gerek kalmıyor ve bir şekilde düzen kendi kendisini yaratmış oluyor.
Gel gelelim böyle mi oluyor? Hayır. Hasan'ın bana karşı beslediği sinir veya benzeri insanî duygular ya da cahillik onun da domates ekmesi gerektiğine hükmettiriyor ve benim pazarımı bölüyor. Bununla da kalmıyor, egounun ve kişisel komplekslerinin beslediği dürtülerle sabotaj ya da hukukî gözüken ticari hamlelerle benim piyasamı etkiliyor. Batmama sebep oluyor. Ardından elde ettiği monopoly endüstri ile kazandığı parayı o yörenin halkını yönetmek kontrol etmek için kullanıyor ve işte sizin eleştirdiğiniz "Kapitalizm" ortaya çıkıyor. Gel gelelim bunun adı "Kapitalizm" değil "Emperyalizm"'dir.
Emperyalizm'in "Bir milletin sömürü temeline dayanarak başka bir milleti siyasi ve ekonomik egemenliği altına alıp yayılması veya yayılmayı istemesi, yayılmacılık, yayılımcılık." olduğunu düşünürsek, bu küçük örneğimizi "Kişisel boyutta minimalize emperyalizm" olarak adlandırabiliriz. Kapitalizm, Serbest Piyasa Ekonomisi, Invisible Hand aynı diğer iktisat yöntemleri gibi ortaya çıkış aşamasında kötü niyet barındırmayan ve dünya düzenini sağlamaya yönelik teorilerdir. Lakin insan, açgözlülüğü, kompleksleri ve nefreti ile pisletebildiği her şey gibi bunu da yozlaştırmayı başarmış ve insanların birbirini öldürmesinde, süründürmesinde etkili bir araç haline getirmiştir. Kapitalizm diye sövdüğünüz aslında aynada göremediğiniz yansımanızdır. Kapitalizmi canavara dönüştürmüş bu tutum aşkta, sekste, sosyal hayatta kısacası ömrünüzün her aşamasında peşinizi bırakmaz. Diğer bir deyişle insanın olduğu her yerde bir takım yozlaşma mevcuttur. Tarih süreci boyunca değiştirdiğimiz sistemlerimiz ve aslında bugün teknolojik ve toplumsal hayatta elde ettiğimiz gelişim de bu "insanî" vasıfların bir getirisidir. Bu vasıflarımız kötü veya iyi değildir, insanlar iyi veya kötüdür ve bu vasıflarını ne yöne kullanacaklarına kendileri karar verirler. Hal böyle olduğu sürece dünya'nın her hangi bir sistemde stabil kalabilmesi, insanların birbirlerini öldürmek için (kitlesel manada) can atmaması mümkün olamaz.
Manipulatör, destabilizator diye bir şey yoktur. Hepsi sizsiniz, hepsi benim. Hepimiz birbirimizin ve hepimiz hepimizin manipulatörü, destabilizatorüyüz. Geçmiş olsun.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder